Σάββατο, 17 Ιουνίου 2017

Πλάτων: ο Έρως και οι εχθροί του






Π Λ Α Τ Ω Ν
428/427‒348/347

Ο Έρως είναι φιλό-σοφος


§1

Στις σύγχρονες κοινωνίες, με τη μοντέρνα δουλεία και αυτοδουλεία σωμάτων και ψυχών, το φαινόμενο του Έρωτα έχει σχεδόν καταλήξει να ταυτίζεται με την επιθυμία του σεξουαλικού ενστίκτου. Αυτή η επιθυμία  στις μέρες μας έχει εκφυλιστεί περαιτέρω σε έναν ανεξέλεγκτο βιασμό της συνείδησης και καθιδρύεται πια στην καθημερινή βίωση ως η πιο «άμετρη ακολασία» (Φαίδρος 238), που αντιστρατεύεται πλήρως την ανθρώπινη ουσία και ύπαρξη (ό.π.).  Πιο ειδικά, σύμφωνα με τον Πλατωνικό μύθο, αν η εν λόγω επιθυμία στην αρχέγονη εκδήλωσή της, απέβλεπε στην άρση της διαίρεσης του αρχικού, σφαιρικού ανθρώπου σε δύο μέρη: σε αρσενικό και θηλυκό, στις σημερινές κοινωνίες παραπέμπει, κατά κανόνα, στην ολική διαστροφή παρανοϊκών βιαστών και βάρβαρων εξουσιαστών. Συμβαίνει συχνά, άθλια γεννήματα μηχανισμών και συναφώς διεστραμμένων ψυχοδομών, «μεγαλωμένα κάπου ανάμεσα σε μαουνιέρηδες, που ποτέ δεν έχουν γνωρίσει κανέναν ευγενή έρωτα» (ό.π., 243) να έχουν αναγάγει την επιθυμία του σεξουαλικού ενστίκτου σε υπέρτατη αρχή μιας κοινωνίας υπανθρώπων, που απεικονίζει την πιο αναίσθητη παραφορά τους, την πιο «εξευτελιστική και αηδιαστική παράσταση εραστή και ερωμένου» (ό.π.).

Τετάρτη, 14 Ιουνίου 2017

Κ. Καβάφης: ... να ζουν και να μιλούν βαρβαρικά ...


Κωνσταντίνος Καβάφης
1863-1933


Γλωσσικός αφελληνισμός: βαρβαρότητα
 της Ζωής

§1
Εισαγωγικές παρατηρήσεις

Ένα από τα χαρακτηριστικά στοιχεία της ποίησης του Καβάφη είναι ο Ελληνισμός. Η έννοια του Ελληνισμού, σε όλο το έργο του, χρειάζεται να κατανοείται στην πολυσημία των νοημάτων της και όχι μονοσήμαντα. Έτσι: α) σημαίνει πως το καβαφικό έργο, σχεδόν στο σύνολό του, κινείται εντός της ελληνικής ιστορίας· β) υποδηλώνει την πιο ανεκτίμητη πνευματική ολοκλήρωση για τον ποιητή και συναφώς βιώνεται από τον ίδιο ως η ύψιστη διαχρονική αρχή ή αξία της ζωής· γ) παραπέμπει στην ελληνική συνείδηση, υπό το ευρύτερο νόημα του ιστορικού Είναι και όχι με το, άμουσο-διθυραμβικό τόνο ενός κενού «πατριωτισμού»· δ) δεν σχετίζεται με κάποια περιχαράκωση σε στενά γεωγραφικά και τοπικά/τοπικιστικά όρια· ε) δεν κατονομάζει κάποια εξωτερική-σχηματική αντίθεση μεταξύ Ελληνισμού και βαρβαρισμού. Ο βαρβαρισμός, όπως θα δούμε και στο παρακάτω ποίημα, 

Παρασκευή, 9 Ιουνίου 2017

Levinas: από το Εγώ στο πρόσωπο




Emmanuel Levinas
1905-1995


Η ετερότητα του άλλου ανθρώπου

§1

Ο Λεβινάς, με καταγωγή από Λιθουανία και με την πολιτογράφησή του ως Γάλλου πολίτη το 1931, ανήκει στη χορεία εκείνων των φιλοσόφων, που έχουν για φιλοσοφικό τόπο τη Γαλλία και έχουν αναπτύξει τη σκέψη τους υπό την επίδραση των θυελλωδών ρευμάτων της φιλοσοφίας εκείνης της πολυτάραχης περιόδου του μεσοπολέμου και ύστερα. Κυρίαρχο γνώρισμα της γαλλικής φιλοσοφίας, κατά την περίοδο  συγκρότησης της λεβινασικής σκέψης, είναι, μεταξύ άλλων, και το ενδιαφέρον της για μια ορθολογιστικά προσανατολισμένη Φαινομενολογία. Ο Λεβινάς, μαθητής ο ίδιος του Χούσερλ και του Χάιντεγκερ, με τα πρώτα του ακόμη κείμενα συνέβαλε ουσιωδώς στη γνωριμία του γαλλικού κοινού με τη Φαινομενολογία του Χούσερλ. Ήταν η ίδια περίπου περίοδος, που ανανεώθηκε το 

Κυριακή, 4 Ιουνίου 2017

Αναξίμανδρος, και τι λένε Νίτσε-Χάιντεγκερ



Αναξίμανδρος
(περίπου 610/611-545 π.Χ.)


Το γίγνεσθαι και το άπειρο

§1

Η επι-στροφή στους Προ-σωκρατικούς στοχαστές αποτελεί, για τους κορυφαίους φιλοσόφους των καιρών μας, όπως ο Νίτσε και ο Χάιντεγκερ, μια στροφή στην αρχέγονη βάση της σύγχρονης σκέψης και επ’ ουδενί μια πληκτική ιστοριογραφική αναδιήγηση παρελθοντικών ιδεών ή απόψεων. Γι’ αυτό και οι προαναφερθέντες Γερμανοί φιλόσοφοι κάνουν ένα βήμα πίσω, προς τις απαρχές της φιλοσοφικής σκέψης, προς τους προσωκρατικούς, και στην περίπτωσή μας προς τον Αναξίμανδρο, για να μεταστοχαστούν πάνω στα αδιέξοδα του σήμερα και να δώσουν νέα πνοή, κατά το δυνατόν, στην αυθεντικότητα/αποτελεσματικότητα του σημερινού φιλοσοφείν, το οποίο ολοταχώς τείνει να εκφυλίζεται, κυρίως σε ακαδημαϊκό επίπεδο, σε γοερές κραυγές αποστεωμένων νεκροκεφαλών. Ποιος είναι ο Αναξίμανδρος;   Ένας από τους πρώτους θεμελιωτές του φιλοσοφικού στοχασμού και της επιστήμης. Ανήκει, ως γνωστόν, στον κύκλο των Μιλήσιων φιλο-σόφων και λογίζεται μαθητής του Θαλή και διάδοχός του ως προς τη στοχαστική διερεύνηση της βαθύτερης αρχής ή ουσίας της υλικής πραγματικότητας. Ασχολήθηκε ενεργά με τα κοινά της πόλης του και κατόρθωσε να συνδυάσει στοχαστικό βλέμμα και σκεπτόμενη δράση. Είναι αλήθεια πως κατά την εποχή εκείνη η διάθεση για φιλοσοφικό στοχασμό προέκυπτε, ως επί το πλείστον, από υπαρκτές πρακτικές και υλικές ανάγκες.

Δευτέρα, 29 Μαΐου 2017

M. Heidegger: Είναι και Χρόνος (9)




Μάρτιν Χάιντεγκερ
1889-1976


Είναι και Χρόνος: § 40


Αγωνία και ανεστιότητα

     Ι. Η έννοια της ανεστιότητας αποκτά στον Χάιντεγκερ μια πολύπλευρη φιλοσοφική σημασία, που αφήνει πίσω της κάθε απόπειρα περιορισμού της στα ασφυκτικά πλαίσια μιας γεωγραφικής οριοθέτησης ή μιας α-νοηματικής λέξης των ποικίλων ιδεολογισμών. Μια  αυθεντικά ουσιώδη πραγμάτευση της εν λόγω έννοιας επιχειρεί, πρωτίστως, ο κορυφαίος Γερμανός φιλόσοφος στο Είναι και Χρόνος. Πιο ειδικά, τη συνυφαίνει με την ανάλυση της αγωνίας. Το ανθρώπινο Dasein, ενόσω αναζητεί την πραγμάτωση του Είναι (του) μέσα στον κόσμο, αποκτά τον χαρακτήρα, κατά ένα τρόπο, ενός μέσα-στον-κόσμο-Είναι (In-der-Welt-sein). Πρόκειται για έναν ενδοκοσμικό/εγκόσμιο χαρακτήρα της ανθρώπινης ύπαρξης, δυνάμει του οποίου το ανθρώπινο Dasein βιώνει την παρ-ουσία του μέσα στον κόσμο ως πτώση/έκπτωση/κατάπτωση, καθώς ρίχνεται μοιραία μέσα στην εξ- ουσία των πολλών.
    

Δευτέρα, 22 Μαΐου 2017

Agamben: Γυμνή ζωή και βιοπολιτική κυριαρχία




Giorgio Agamben
                                                    (1942– )


Ζωή, Βίος και κυριαρχία:
Τι είναι η γυμνή ζωή;


     «Το θάρρος στο κόμμα. ‒Τα φτωχά πρόβατα
    λένε στον φύρερ/οδηγό τους: “μόνο να πηγαίνεις
    πάντα μπρος και σε μας δεν θα λείψει ποτέ το θάρρος
    να σε ακολουθούμε”. Ο φτωχός όμως φύρερ/οδηγός
    σκέφτεται μέσα του: μόνο να με ακολουθείτε πάντα και
    σε μένα δεν θα λείψει ποτέ το θάρρος να σας οδηγώ».
                                                                                        (Νίτσε)


§1: Ο σύγχρονος Ιταλός φιλόσοφος GAgamben σε όλο του σχεδόν το πολυδιάστατο έργο αναπτύσσει μοναδικά βαθυστόχαστους προβληματισμούς γύρω από την έννοια της ζωής. Επιχειρεί να την κατανοήσει όχι απλώς ως μια βιολογική έννοια, αλλά ως μια κατ’ εξοχήν πολιτική. Προχωρεί έτσι σε μια φιλοσοφία της ζωής, εντελώς διαφορετική από τις παραδοσιακές προσεγγίσεις, όπως εκείνες του Σπινόζα, του Μπέρξον και άλλες βιταλιστικές συλλήψεις. Δεν θεωρεί επαρκείς τις παραδοσιακές αντιλήψεις περί της ζωής ως μιας ζωτικής δύναμης και λαμβάνει ως σημείο αναφοράς του, από άποψη γενικής αρχής, βασικές θέσεις του Αριστοτέλη περί ζωής, όπως έχουν διατυπωθεί στα Πολιτικά του, στο περί Ψυχής, στα Ηθικά Νικομάχεια και αλλού. Σύμφωνα με τον Έλληνα φιλόσοφο, η απλή φυσική ζωή, το απλό γεγονός της ζωής, σχετίζεται αποκλειστικά με τη ζωή της αναπαραγωγής, με την περιοχή του οίκου, ενώ η ζωή της πόλης, δηλαδή η πολιτική ζωή, δεν ασχολείται απλώς με το ζν, αλλά με το ε ζν: η πολιτική ζωή δεν περιορίζεται στο απλώς ζην, αλλά συνυφαίνεται με το καλώς ζην.

Τετάρτη, 17 Μαΐου 2017

Προσωκρατικοί και Heidegger



Η αλήθεια χτες και σήμερα

§1. Στη φιλοσοφία της ελληνικής αρχαιότητας και πρωτίστως κατά την αρχαϊκή περίοδο, η λέξη αλήθεια αποκτά την πρωταρχική της σημασία, ως ακρυπτότητα ή εκκάλυψη, από την ετυμολογική της προέλευση: στερητικό α + ρίζα ληθ- του λανθάνω (=διαφεύγω την προσοχή κάποιου, μένω απαρατήρητος, κρυφός). Ο Σέξτος Εμπειρικός, πρώτος και μοναδικός ουσιαστικά στην ιστορία της φιλοσοφίας, αναφέρεται ρητά στην εν λόγω σημασία του αληθούς, με βάση την ετυμολογία του: